Thu phí tuyển dụng, giữ bằng gốc, bắt đặt cọc: mức phạt mới

Doanh nghiệp không được thu tiền của người tham gia tuyển dụng, không được giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ, và không được buộc người lao động đặt cọc tiền hay tài sản để bảo đảm thực hiện hợp đồng. Từ ngày 10/9/2026, Nghị định 283/2026/NĐ-CP phạt thu tiền tuyển dụng từ 1 đến 3 triệu đồng; giữ giấy tờ gốc hoặc bắt ký quỹ từ 20 đến 25 triệu đồng, kèm buộc trả lại. Đó là mức cá nhân; doanh nghiệp bị phạt gấp 02 lần.

Luật cấm những gì

Khoản 2 Điều 11 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14: người lao động không phải trả chi phí cho việc tuyển dụng lao động. Điều 17 liệt kê ba hành vi người sử dụng lao động không được làm khi giao kết, thực hiện hợp đồng: giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động; yêu cầu người lao động thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản khác; buộc người lao động làm việc để trả nợ cho người sử dụng lao động.

Vì vậy các khoản hay gặp như phí hồ sơ, phí tuyển dụng thu của ứng viên, tiền giữ chỗ, tiền cọc chống nghỉ ngang, hoặc giữ bằng tốt nghiệp gốc đến khi hết hợp đồng đều rơi vào nhóm bị cấm, dù người lao động đồng ý.

Mức phạt từng hành vi

Điểm b khoản 1 Điều 11 Nghị định 283/2026 phạt từ 1 đến 3 triệu đồng khi người sử dụng lao động thu tiền của người lao động tham gia tuyển dụng. Khoản 4 Điều 11 buộc trả lại khoản tiền đã thu.

Khoản 2 Điều 15 phạt từ 20 đến 25 triệu đồng một trong các hành vi: giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng hoặc chứng chỉ khi giao kết hoặc thực hiện hợp đồng; buộc người lao động thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản khác; giao kết hợp đồng với người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi mà không có văn bản đồng ý của người đại diện theo pháp luật của người đó.

Khoản 3 Điều 15 buộc trả lại bản chính giấy tờ đã giữ (điểm d) và trả lại tiền, tài sản đã giữ cộng tiền lãi tính theo lãi suất tiền gửi không kỳ hạn cao nhất của các ngân hàng thương mại nhà nước công bố tại thời điểm xử phạt (điểm đ).

Buộc người lao động làm việc để trả nợ cho người sử dụng lao động bị xếp vào khung nặng: 50 đến 75 triệu đồng theo điểm b khoản 4 Điều 17 Nghị định 283/2026.

Theo khoản 1 Điều 7, các mức tại Điều 11, Điều 15, Điều 17 là mức cá nhân. Doanh nghiệp, chi nhánh, văn phòng đại diện bị phạt gấp 02 lần (điểm b khoản 2 Điều 7); hộ kinh doanh bị phạt như cá nhân (khoản 3 Điều 7).

Tuyển qua bên trung gian không phép

Khoản 1 Điều 11 Bộ luật Lao động cho tuyển trực tiếp hoặc qua tổ chức dịch vụ việc làm, doanh nghiệp cho thuê lại lao động. Hoạt động dịch vụ việc làm mà không phải tổ chức dịch vụ việc làm thành lập hợp pháp bị phạt 45 đến 60 triệu đồng (khoản 3 Điều 10 Nghị định 283/2026) và buộc trả lại tiền đã thu của người sử dụng dịch vụ cộng tiền lãi (khoản 6 Điều 10). Mức tại khoản 3 Điều 10 là mức phạt tổ chức theo khoản 1 Điều 7.

Làm gì nếu đang giữ giấy tờ, tiền cọc

Trả lại bản gốc, chỉ giữ bản sao cần cho hồ sơ. Hoàn khoản tiền cọc, phí đã thu. Thời hiệu xử phạt về lao động là 01 năm (điểm a khoản 4 Điều 3 Nghị định 283/2026).

Bài tổng hợp theo văn bản còn hiệu lực đến 18/10/2026, không thay văn bản gốc. Trường hợp riêng đối chiếu cơ quan quản lý lao động nơi doanh nghiệp hoạt động.