Hỏi đáp pháp lý doanh nghiệp
Câu hỏi thường gặp: hộ kinh doanh, thành lập công ty, thuế, lao động, giấy phép. Gợi ý tổng hợp — không phải trả lời của cơ quan nhà nước. Gõ từ khóa để lọc.
Doanh nghiệp
Người thành lập phải có năng lực hành vi dân sự, không thuộc đối tượng bị cấm (cán bộ, công chức theo luật; người đang bị truy cứu TNHS, chấp hành hình phạt tù…). Chọn loại hình (TNHH MTV, TNHH hai TV, cổ phần, hợp danh, DNTN), ngành nghề hợp pháp theo mã VSIC, trụ sở và vốn điều lệ. Hồ sơ nộp tại Phòng ĐKKD hoặc Cổng quốc gia. Sau GCN: đăng ký thuế, BHXH, hóa đơn điện tử và công bố thông tin đúng hạn.
Không phải mọi hộ đều bắt buộc chuyển ngay. Pháp luật khuyến khích và tạo lộ trình cho hộ quy mô lớn, sử dụng nhiều lao động. Khi chuyển, hộ có thể được giữ mã số thuế, kế thừa hợp đồng và giấy phép con còn hiệu lực theo nghị định đăng ký doanh nghiệp. Nên tính chi phí kế toán, BHXH bắt buộc trước khi chuyển.
Luật Doanh nghiệp không ấn định vốn điều lệ tối thiểu chung. Một số ngành có vốn pháp định hoặc ký quỹ (ngân hàng, bảo hiểm, dịch vụ việc làm, bất động sản…). Vốn kê khai phải phù hợp ngành nghề; ngân hàng và đối tác sẽ đối chiếu khi mở tài khoản, ký hợp đồng lớn. Góp không đủ đúng hạn phải đăng ký điều chỉnh.
Doanh nghiệp thông báo tạm ngừng trên Cổng ĐKKD trước khi tạm ngừng. Thời hạn mỗi lần không quá 1 năm, có thể thông báo kéo dài. Trong thời gian tạm ngừng vẫn phải hoàn thành nghĩa vụ thuế, BHXH phát sinh trước đó; không được xuất hóa đơn cho hoạt động đã tạm ngừng. Hết hạn mà không hoạt động trở lại, cần gia hạn hoặc làm thủ tục giải thể.
Hai gói. Gói 1 (7 ngày làm việc): nghị quyết/quyết định giải thể gửi ĐKKD, thuế, người lao động và đăng dangkykinhdoanh.gov.vn. Gói 2 (sau khi trả hết nợ): thông báo giải thể, báo cáo thanh lý tài sản, danh sách chủ nợ đã thanh toán (thuế, BHXH, lương). Còn nợ hoặc còn tranh chấp thì chưa nộp được.
Thuế
Cá nhân có thu nhập chịu thuế đăng ký MST qua cơ quan thuế hoặc được cấp khi doanh nghiệp khấu trừ, kê khai thay. Hồ sơ gồm tờ khai và CCCD. MST cá nhân dùng cho quyết toán thuế TNCN và một số giao dịch tài chính.
Nếu chưa gửi người mua: lập hóa đơn mới và thông báo hủy. Nếu đã gửi: lập hóa đơn điều chỉnh hoặc thay thế theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP (sửa NĐ 123/2020), kèm biên bản xác nhận với người mua. Không được xóa dữ liệu đã gửi cơ quan thuế. Sai MST, đơn vị tính, không lập hóa đơn điều chỉnh khi giảm giá là lỗi làm mất quyền khấu trừ VAT của đối tác.
Nếu tổng doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ của năm trước liền kề > 50 tỷ đồng thì kê khai tháng; còn lại được kê khai quý. Hồ sơ nộp chậm bị tính tiền chậm nộp theo ngày. Hạn nộp tờ khai và tiền thuế: ngày 20 của tháng sau (kê khai tháng) hoặc ngày 30 của tháng đầu quý sau (kê khai quý) — đối chiếu văn bản quản lý thuế đang hiệu lực trước mỗi kỳ.
Thực tế bắt buộc nếu nộp thuế điện tử, hóa đơn điện tử, BHXH điện tử, hải quan điện tử — tức hầu hết doanh nghiệp đang hoạt động. Chữ ký số do tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số cấp, gắn với MST. Phải gia hạn trước khi hết hạn; để hết hạn sẽ không gửi được hóa đơn và tờ khai.
Không. Nghị quyết 198/2025/QH15 chấm dứt thu lệ phí môn bài từ 01/01/2026. Không còn tờ khai môn bài đầu năm.
Lao động
Tiền lương do các bên thỏa thuận nhưng không thấp hơn lương tối thiểu vùng theo NĐ 293/2025/NĐ-CP (vùng I 5.310.000 đồng/tháng từ 01/01/2026). Thưởng theo quy chế dân chủ cơ sở, không bắt buộc trừ khi đã cam kết trong hợp đồng hoặc thỏa ước. Doanh nghiệp phải trả lương đúng hạn và đóng BHXH trên lương ghi hợp đồng.
Sa thải chỉ khi NLĐ có hành vi luật hoặc nội quy (đã thông báo, đúng thẩm quyền) quy định: trộm cắp, tiết lộ bí mật kinh doanh, tái phạm sau khi bị kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương… Phải họp xét, đúng thời hiệu, không sa thải khi NLĐ nghỉ ốm/thai sản theo luật. Sai trình tự tòa có thể tuyên bố hủy, buộc nhận lại và bồi thường.
BLLĐ 2019 cho phép NLĐ đơn phương chấm dứt hợp đồng không cần lý do nhưng phải báo trước (30 ngày với HĐ không xác định thời hạn; 3 ngày với một số việc theo mùa vụ — đối chiếu điều luật đang áp dụng). Nghỉ không báo trước là vi phạm: DN có thể đòi bồi thường, không trả trợ cấp thôi việc (nếu đủ dấu hiệu), nhưng vẫn phải thanh toán lương, phép năm chưa nghỉ và trả sổ BHXH. Không được giữ bản chính giấy tờ của NLĐ.
Công ty có trách nhiệm chốt quá trình đóng và trả sổ khi chấm dứt hợp đồng, không phụ thuộc NLĐ có đủ điều kiện hưởng BHXH một lần hay không. Điều kiện hưởng một lần do cơ quan BHXH giải quyết với NLĐ (hết tuổi, ra nước ngoài định cư, bệnh hiểm nghèo…). Doanh nghiệp không được tự ý chi trả thay quỹ BHXH.
Tên hợp đồng không quyết định. Nếu có việc làm, có lương và công ty quản lý giờ/ca thì Luật BHXH 2024 coi là hợp đồng lao động — phải đóng khi thời hạn từ đủ 1 tháng. Hợp đồng dịch vụ trả theo sản phẩm, không giám sát giờ thì không đóng BHXH bắt buộc, vẫn có thể khấu trừ TNCN.
Ký hợp đồng thử việc riêng: không thuộc BHXH bắt buộc (NĐ 158/2025). Ghi thử việc trong hợp đồng lao động từ 1 tháng: phải đóng cả đoạn thử việc.
Xuất nhập khẩu
Xuất khẩu thông thường không cần “giấy phép xuất khẩu” riêng nếu hàng không thuộc danh mục cấm, hạn ngạch hoặc quản lý chuyên ngành. Doanh nghiệp cần GCN đăng ký, MST, chữ ký số để khai hải quan. Một số mặt hàng (gạo, khoáng sản, dược, thủy sản) có giấy phép hoặc điều kiện riêng.
Sai mã HS có thể dẫn tới ấn định thuế, phạt vi phạm hành chính, và nếu cố ý khai sai để hưởng thuế suất thấp hơn có thể bị xem là gian lận. Doanh nghiệp nên có quy trình phân loại nội bộ, lưu catalog kỹ thuật, và xin phân loại trước (ruling) với mặt hàng giá trị cao hoặc lần đầu nhập.
Không. Thông quan trên tờ khai hải quan theo Luật Hải quan và NĐ 08/2015 (sửa NĐ 167/2025). Giấy phép / kiểm tra chuyên ngành chỉ với mặt hàng trong danh mục. ISO không thay giấy ATTP hay kiểm dịch.
Không luôn. NĐ 167/2025/NĐ-CP (15/08/2025): hàng xuất lấy giá đến cửa khẩu xuất, không gồm cước và bảo hiểm quốc tế; hàng nhập lấy giá thực tế đến cửa khẩu nhập đầu tiên. Khai thấp hơn giá giao dịch có thể bị ấn định.
Đầu tư
Thời hạn góp vốn ghi trong GCNĐKĐT và điều lệ, thường không quá 90 ngày kể từ ngày được cấp GCN đăng ký doanh nghiệp trừ trường hợp được gia hạn. Góp vốn qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp, không chuyển tiền mặt. Chậm góp phải đăng ký điều chỉnh; nếu không có thể bị xử lý và ảnh hưởng ưu đãi.
Theo NĐ 31/2021/NĐ-CP, nhà đầu tư nước ngoài đăng ký góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp trước khi thay đổi thành viên/cổ đông nếu việc mua làm tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại doanh nghiệp thuộc ngành nghề hạn chế tiếp cận thị trường, hoặc tăng tỷ lệ khiến doanh nghiệp trở thành tổ chức kinh tế có vốn nước ngoài phải làm thủ tục đầu tư. Thanh toán qua tài khoản vốn.
Giấy phép
Luật Đầu tư liệt kê ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh (ma túy, mại dâm, mua bán người, một số hóa chất độc…). Ngoài ra còn ngành có điều kiện — đăng ký được nhưng chỉ được hoạt động khi có giấy phép con hoặc đủ điều kiện. Ghi ngành “cho đủ” rồi làm không phép là bị đình chỉ và xử phạt.
Không nộp tại Sở KH&ĐT. Tùy loại: bộ, sở ngành hoặc UBND. Hồ sơ thường gồm GCNĐKDN, thuyết minh đủ điều kiện, nhân sự, mặt bằng. Thời hạn 5–30 ngày làm việc tùy văn bản chuyên ngành. Nên nộp khi trụ sở, nhân sự đã sẵn; nộp sớm dễ bị trả hồ sơ.
Thông thường 30–90 ngày trước khi hết hạn, tùy loại giấy (ATTP, môi trường, lao động…). Nộp muộn có thể phải xin cấp mới, gián đoạn hoạt động. Doanh nghiệp nên lập file theo dõi hạn giấy phép như lịch thuế.
Kinh doanh online không miễn giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP nếu vẫn chế biến, đóng gói, sơ chế. Một số trường hợp loại trừ (kinh doanh nhỏ lẻ theo danh mục) cần đối chiếu văn bản chuyên ngành. Thay đổi địa điểm mà không thông báo là lý do bị thu hồi giấy phép.
Không. ISO do tổ chức chứng nhận cấp sau khi đánh giá hệ thống. Nhà nước không cấp ISO 9001. Thường bị đòi khi đi thầu hoặc xuất khẩu.
ISO 14001 là chứng nhận hệ thống do tổ chức chứng nhận cấp. Giấy phép môi trường / đăng ký môi trường là hồ sơ nhà nước (NĐ 08/2022, NĐ 48/2026). Có ISO mà chưa đăng ký đúng ngưỡng nước thải vẫn bị phạt.
Có. Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP do cơ quan nhà nước cấp. ISO 22000 / HACCP do tổ chức chứng nhận cấp — hay bị đòi khi xuất khẩu hoặc vào chuỗi siêu thị, không thay giấy ATTP.
Công an không kiểm tra nghiệm thu nữa. Chủ tự nghiệm thu nội bộ với nhà thầu, lưu biên bản. Thẩm duyệt thiết kế vẫn bắt buộc nếu công trình thuộc danh mục Luật 55/2024, NĐ 105/2025.
Không còn giấy phép xả thải riêng — gộp vào giấy phép môi trường. Dưới ngưỡng (sinh hoạt dưới 50 m³/ngày, nhiều trường hợp công nghiệp dưới 10 m³/ngày): đăng ký môi trường tại UBND cấp xã, mẫu 47 Thông tư 02/2022/TT-BTNMT. Trên ngưỡng: giấy phép môi trường cấp tỉnh. Nhà hàng nhỏ nối cống đô thị thường đăng ký xã + hợp đồng thoát nước.
Hộ kinh doanh
Không. Hộ không phải doanh nghiệp, không có vốn điều lệ, không có con dấu pháp nhân theo nghĩa công ty. Chủ hộ (và thành viên hộ gia đình nếu đăng ký theo hộ) chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản. Nguồn: NĐ 168/2025/NĐ-CP (đăng ký hộ). Gợi ý tổng hợp — đối chiếu giấy chứng nhận hộ.
Một cá nhân chỉ đăng ký một hộ trong cả nước theo hướng dẫn đăng ký hộ (NĐ 168/2025, kế thừa nguyên tắc NĐ 01/2021). Muốn nhiều điểm bán: đăng ký thêm địa điểm theo quy định hoặc thành lập công ty. Không photocopy một GCN hộ dán nhiều cửa.
NĐ 168/2025: tạm ngừng từ 15 ngày trở lên — gửi giấy đề nghị tới ĐKKD cấp xã, chậm nhất 03 ngày làm việc trước ngày nghỉ. Mỗi lần không quá 01 năm; muốn kéo dài phải gửi tiếp. Không tự khóa cửa im lặng. Gợi ý — mẫu đối chiếu xã / cổng đang áp.
Có nghĩa vụ thanh toán hết khoản nợ của hộ rồi nộp thông báo chấm dứt và bản gốc GCN hộ (NĐ 168/2025: 05 ngày làm việc kể từ ngày thanh toán hết nợ). Cơ quan ĐKKD gửi thông tin cho thuế. Còn nợ thuế, BHXH (nếu có nhân viên) mà ‘bỏ quán’ dễ bị cưỡng chế. Không phải thủ tục giải thể công ty.
Không. Chi nhánh, văn phòng đại diện là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp (Luật DN 59/2020). Hộ gắn một chủ / hộ gia đình và địa điểm đăng ký. Quán thứ hai: đăng ký địa điểm theo NĐ 168 hoặc lên TNHH. Máy ‘Hộ hay công ty?’ trên LUẬT DN.
Chủ hộ tự bán, không có HĐLĐ với người khác: không vì tư cách hộ mà tự thành đối tượng BHXH bắt buộc như người lao động. Có thể tham gia BHXH tự nguyện. Thuê người theo HĐLĐ từ đủ 01 tháng: hộ là người sử dụng lao động — đóng BHXH bắt buộc cho người đó (Luật 41/2024). Đối chiếu luật, không lấy mạng xã hội.
Không. Nghị quyết 198/2025/QH15: từ 01/01/2026 hộ và cá nhân kinh doanh không áp phương pháp khoán. Kê khai theo Luật Quản lý thuế. Liên hệ cơ quan thuế nơi hộ đăng ký để chuyển phương pháp. Hết môn bài cùng nghị quyết — không nhầm với hết GTGT / TNCN.
Mốc NĐ 70/2025/NĐ-CP: hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm trước liền kề từ 1 tỷ đồng thì dùng hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền kết nối thuế. Dưới mốc này: chưa vào cửa bắt MTT của nghị định đó — vẫn hết khoán, vẫn xuất đúng loại hóa đơn hộ được dùng. Máy ‘Hộ có phải xuất hóa đơn máy tính tiền?’ trên LUẬT DN.
Hộ không phải doanh nghiệp — không mặc định chế độ kế toán DN. Sau hết khoán 2026 hộ vẫn phải kê khai, lưu chứng từ, hóa đơn theo Luật Quản lý thuế. Chế độ kế toán hộ, cá nhân kinh doanh (Thông tư 88/2021/TT-BTC) áp khi thuộc diện hướng dẫn đó. Hỏi thuế nơi quản lý, không lấy mẫu mạng xã hội.
Được: hộ do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký, một người đại diện trên GCN (NĐ 168/2025). Hai người không cùng hộ, cùng góp vốn chia lời như công ty: không khớp hộ — tính TNHH hai thành viên. Nợ thuế, lương nhân viên: chủ hộ chịu bằng tài sản, không ‘chia đôi giấy’.
Đầu tư nước ngoài
Luật Đầu tư 143/2025/QH15 (01/03/2026) cho phép nhà đầu tư nước ngoài thành lập công ty (ERC) trước rồi hoàn thành cấp IRC. Nghị định 96/2026/NĐ-CP: phải có IRC trong 12 tháng kể từ ngày thành lập; chưa có IRC thì chưa được thực hiện dự án, mở chi nhánh hay thêm ngành. Đối chiếu bản gốc trên vanban.chinhphu.vn.
Góp vốn, mua cổ phần có thể biến công ty thành tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (Điều 20 Luật Đầu tư 2025) và phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường. Nhiều trường hợp phải đăng ký góp vốn với cơ quan đăng ký đầu tư trước khi sang tên. Không nộp mỗi ERC.
LUẬT DN tổng hợp và gợi ý cho chủ doanh nghiệp: bài viết, checklist, máy tính. Đây không phải cổng thuế, không phải trang cơ quan nhà nước, không phải văn bản QPPL. Số liệu và thủ tục chỉ để định hướng — đối chiếu bản gốc trên Công báo / vanban.chinhphu.vn trước khi nộp hồ sơ. Không thay tư vấn theo vụ việc.
