Chi từ 5 triệu đồng trả tiền mặt: không được trừ khi tính TNDN

Theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 09/2026/QH16) và Nghị định 320/2025/NĐ-CP, khoản mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác từng lần có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên chỉ được tính vào chi phí được trừ khi có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Điều kiện này áp dụng từ 15/12/2025, ngày Nghị định có hiệu lực (điểm b khoản 1 Điều 24). Trả tiền mặt cho khoản này thì hóa đơn có đủ vẫn bị loại khỏi chi phí khi quyết toán.

Ba điều kiện phải đủ cùng lúc

Khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP cho doanh nghiệp trừ khoản chi khi đáp ứng đủ ba điểm a, b và c: khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh; có hóa đơn, chứng từ theo quy định; và với khoản từng lần từ 05 triệu đồng trở lên thì có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Thiếu một điều kiện là không được trừ. Các khoản thuộc danh mục không được trừ tại Điều 10 Nghị định này thì bị loại dù chứng từ đầy đủ.

Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thực hiện theo các văn bản pháp luật về thuế giá trị gia tăng. Ví dụ minh họa: chuyển khoản từ tài khoản, có chứng từ ngân hàng đối chiếu được với hóa đơn; hình thức cụ thể được chấp nhận xem tại văn bản pháp luật về thuế giá trị gia tăng.

Chia nhỏ hóa đơn trong ngày không lách được

Điểm c1 khoản 1 Điều 9 quy định: mua của cùng một người bán, mỗi lần dưới 05 triệu đồng nhưng mua nhiều lần trong cùng một ngày với tổng giá trị từ 05 triệu đồng trở lên thì chỉ được trừ khi có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

Mua của cá nhân, hộ không có hóa đơn (nông sản, thủy sản của người trực tiếp làm ra, phế liệu của người trực tiếp thu nhặt, đồ dùng của hộ gia đình, hàng hóa dịch vụ của hộ, cá nhân dưới ngưỡng doanh thu chịu thuế giá trị gia tăng) thì theo điểm b: cần chứng từ chi trả tiền và Bảng kê thu mua do người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền ký. Giá trị mua trong ngày của từng hộ, cá nhân từ 05 triệu đồng trở lên thì phải thanh toán không dùng tiền mặt.

Ghi nhận chi phí khi chưa trả tiền

Điểm c3 cho phép tính vào chi phí được trừ khoản mua từ 05 triệu đồng trở lên mà đến thời điểm ghi nhận chi phí doanh nghiệp chưa thanh toán. Nếu sau đó thanh toán bằng tiền mặt, doanh nghiệp phải kê khai, điều chỉnh giảm chi phí phần giá trị không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt vào kỳ tính thuế phát sinh việc thanh toán bằng tiền mặt, kể cả khi kỳ đó đã có quyết định thanh tra, kiểm tra.

Trường hợp doanh nghiệp ủy quyền hoặc giao cho người lao động trực tiếp mua hộ khoản có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên, điểm c2 cho tính vào chi phí được trừ khi đủ các điều kiện: người lao động thanh toán bằng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt; có hóa đơn, chứng từ theo quy định; có quy chế tài chính, quy chế nội bộ hoặc quyết định của doanh nghiệp cho phép người lao động thanh toán khoản mua phục vụ sản xuất, kinh doanh; và sau đó doanh nghiệp thanh toán lại cho người lao động. Người lao động trả bằng tiền mặt thì không thuộc điểm này.

Mốc áp dụng và khoản chi năm 2025

Điểm b khoản 1 Điều 24 Nghị định 320/2025/NĐ-CP: quy định về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt tại điểm c khoản 1 Điều 9 áp dụng từ ngày Nghị định có hiệu lực thi hành, tức 15/12/2025. Với khoản chi phát sinh trước 01/10/2025, trả lời trên cổng hỏi đáp Bộ Tài chính (câu hỏi 157494) nêu việc xét theo điều kiện tại Thông tư 96/2015/TT-BTC, trong đó mốc chứng từ không dùng tiền mặt là 20 triệu đồng. Bài không kết luận cho khoản chi từ 01/10/2025 đến 14/12/2025; nếu còn khoản chi thuộc giai đoạn này đang giải trình, tách theo ngày phát sinh và hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp.

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo nghị định sửa Nghị định 320/2025/NĐ-CP. Khi văn bản sửa được ban hành, cần đối chiếu lại Điều 9.

Bài tổng hợp theo văn bản còn hiệu lực đến 29/09/2026, không thay văn bản gốc. Trường hợp riêng đối chiếu cơ quan thuế quản lý trực tiếp.